چکیده
در چند ساله اخیر عارضه پژمردگی و خشکیدگی خوشه خرما مهمترین معضل تولیدکنندگان خرما در استانهای کرمان، هرمزگان، خوزستان، بوشهر، فارس و سیستان و بلوچستان بوده است. عارضه معمولاً در مرحله تبدیل خارک به رطب مشاهده میشود. بررسیهای مقدماتی نشان داده است که عوامل آب و هوایی در بروز و تشدید عارضه و رعایت نکات به زراعی در نخلستانها در کاهش خسارت آن بسیار موثر میباشند.
در این تحقیق اثرات دو فاکتور نوع و زمان پوشش خوشههای خرما بصورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با 8 تکرار و بر روی ارقام مضافتی در جیرفت، مرداسنگ در رودان هرمزگان و کبکاب در بوشهر در طی سالهای 1381-1380 مورد مطالعه قرار گرفت. فاکتور پوشش شامل چهار نوع پوشش سبد حصیری، کیسه کنفی، کیسه پلاستیکی و کیسه توری پارچهای در مقایسه با شاهد بدون پوشش و فاکتور زمان پوشش شامل پوشش خوشهها در مرحله کیمری و اوایل مرحله خارک بود. نمونهبرداری به منظور تعیین میزان خسارت عارضه در تیمارهای آزمایشی در زمان برداشت محصول صورت گرفت.
دادههای دو ساله آزمایش تجزیه مرکب گردید و میانگین تیمارها با استفاده از آزمون چند دامنهای دانکن مورد مقایسه قرار گرفت. نتایج مربوط به سه منطقه آزمایش بشرح زیر است.
اثر فاکتور پوشش بر روی کاهش خسارت عارضه در ارقام مرداسنگ در رودان هرمزگان، مضافتی در جیرفت و کبکاب در بوشهر معنیدار گردیده است. اثر فاکتور زمان پوشش در مناطق هرمزگان و جیرفت معنیدار نبوده ولی در منطقه بوشهر معنیدار گردیده است.
در منطقه رودان، پوشش کیسه پلاستیکی با میانگین خسارت 8/23% در گروه A ، پوششهای حصیری و توری پارچهای به ترتیب با 17/31% و 57/34% در گروه AB ، کنفی با 31/49% در گروه BC و شاهد با میزان 4/58 درصد در گروه C قرار گرفتند.
در منطقه جیرفت، پوشش حصیری با میانگین خسارت 5/16% در کلاس A ، کیـسه کنفی با 5/23% در کلاس B ، کیسه پارچه توری با 27% در کلاسBC ، کیسه پلاستیکی با 35% در کلاس CD و شاهد بدون پوشش با 66% در کلاس D قرار گرفتند
در منطقــه بوشهر پوششهای حصیری، گونی کنفی و گونی پلاستیکی به ترتیب با میانگین خسارت 62/3 %، 96/3% و 4% در گروه A ، توری پارچهای با 16/5 در گروه B و شاهد با 81/17 در گروه C قرار گرفتند. از نظر زمان پوشش، پوشش خوشهها در اواسط مرحله کیمری و اوایل مرحله خلال به ترتیب با میانگین خسارت 69/6% و 14/7% در گروههای A و B قرار گرفتند.
نتیجه نهایی آنکه پوشش خوشهها با سبدحصیری در اواسط مرحله کیمری یا ابتدای مرحله خلال بدلیل تأثیر مطلوب در کاهش خسارت عارضه در هر سه منطقه، ارزان بودن، فراوانی و امکان دسترسی دائمی به ماده اولیه و استفاده از ضایعات برگ نخل خرما جهت تهیه آن و همچنین امکان استفاده از آن در طی چند سال (4-3 سال) به عنوان بهترین نوع پوشش جهت کاهش خسارت عارضه پژمردگی و خشکیدگی خوشه خرما معرفی میگردد.