نماتدهاي پارازيت گياهي سالانه حدود صدها ميليارد دلار به محصولات کشاورزي مختلف در دنيا خسارت وارد ميكنند که در اين ميان نماتد مولد گره ريشه يکي از مهمترين و اقتصاديترين نماتدهاي پارازيت گياهي است.
به گزارش خبرنگار پاياننامه خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا)، دکتر سيد محمد رضا موسوي، دانشآموخته رشته مهندسي کشاورزي گرايش بيماري شناسي گياهي که اخيرا رساله خود را در مقطع دکتري در واحد علوم و تحقيقات دانشگاه آزاد اسلامي به پايان رسانيده، براي نخستين بار در دنيا توانايي قارچ Verticillium epiphytum در کنترل نماتد مولد گره ريشه را مورد بررسي قرار داد.
نتايج مطالعات وي بيانگر توانايي نسبي قارچ مذکور در کنترل اين نماتد بود به طوري که اين قارچ در شرايط گلخانه تا پنجاه درصد بيماري را کاهش داد.
دکتر موسوي درباره اهميت اين عامل بيمارگر گياهي به ايسنا گفت: اين نماتد در تمام نقاط جهان خصوصا در مناطق گرم با زمستانهاي کوتاه و در بيشتر گلخانهها ديده شده است. اين انگل به بيش از دو هزار گونه مختلف گياهي که تقريبا شامل تمام گونههاي زراعي ميباشد حمله کرده و حدود پنج درصد از توليدات کشاورزي دنيا را نابود ميکند. حدود 80 گونه براي اين جنس در سراسر دنيا توسط محققان گزارش شده است كه از ميان آنها چهار گونه به عنوان گونههاي اقتصادي مطرح هستند و هر چهار گونه اقتصادي از ايران گزارش شدهاند.
وي افزود: نماتد مولد غده از استانهاي آذربايجان شرقي و غربي، اصفهان، بوشهر، تهران، خراسان، خوزستان، سيستان و بلوچستان، فارس، كرمان، كرمانشاه، گيلان، مركزي، هرمزگان و همدان گزارش شده كه بيانگر پراكنش گسترده و اهميت زياد آنها ميباشد.
عضو هيات علمي گروه گياهپزشکي دانشگاه آزاد اسلامي واحد مرودشت خاطر نشان كرد: در مطالعه انجام شده همچنين علاوه بر واريته Pochonia chlamydosporia var. chlamydosporia براي نخستين بار در ايران مطالعه اثر بيمارگري ساير گونه ها و واريته هاي اين قارچ روي نماتد مولد گره ريشه صورت گرفت و نتايج حاصل از اين پژوهش حاکي از آن بود که سه عدد از جدايه ها در شرايط آزمايشگاه و گلخانه به ميزان 90 درصد بيماري را کنترل كردند.
وي با اشاره به اينکه در تحقيقات اين رساله براي نخستين بار در جهان ارتباط توليد آنزيم و بيماريزايي قارچ روي نماتد مولد گره ريشه نيز مورد بررسي قرار گرفت، خاطر نشان کرد: بر اين اساس آنزيم هاي پروتئاز و کيتيناز قارچ نقش بسيار مهمي در افزايش بيماريزايي داشتند.
گفتني است، با مشخص شدن اثرات مخرب آفت کشهاي شيميايي بر سلامت انسان و محيط زيست، گرايش به سمت روشهاي ديگر کنترل عوامل بيماريزاي گياهي از جمله روشهاي بيولوژيکي افزايش يافته است. از آنجا که کنترل بيولوژيکي شامل استفاده از ارگانيسمهايي است که يک جزء طبيعي محيط هستند، لذا عمدتا فاقد آلودگي و بعضا دائمي هستند.
مديريت تلفيقي آفات و بيماريهاي گياهي جهت کاهش خسارت نماتدها به حد قابل قبول، کاربرد شکارگرها و پارازيتها، مقاومت ژنتيکي ميزبان، اصلاح خاک، تناوب زراعي و در صورت نياز نماتدکشها را توصيه ميكند. در چنين سيستمي کنترل بيولوژيکي ضروري و مکمل سيستم مديريت تلفيقي آفات ميباشد.
کنترل بيولوژيک را کاهش جمعيت نماتدها از طريق فعاليت ارگانيسمهاي زنده، به جز گياه مقاوم که ممکن است به طور طبيعي اتفاق افتاده يا با اجراي تغييرات در محيط يا وارد کردن آنتاگونيستها به محيط انجام شود ميدانند. يک عامل کنترل بيولوژيکي موفق بايد ويژگيهايي داشته باشد از جمله توانايي بالايي در پارازيته کردن و يا شکار نماتد داشته باشد، براي نماتد اختصاصي باشد، قدرت رشد و بقا در دامنه قابل قبولي از اسيديته و دما را داشته باشد، امکان تکثير آن بر روي محيط کشت مصنوعي وجود داشته باشد و قابليت فرموله شدن و رقابت با ساير ميکروارگانيسمها را داشته باشد.
به گزارش ايسنا، تحقيقات در زمينه کنترل بيولوژيک نماتدهاي بيمارگر گياهي با استفاده از عوامل آنتاگونيست در ايران، نسبتاً جوان بوده و حدودا از دو دهه اخير آغاز شده و ضروري است تا با حمايت سياستگزاران بخش کشاورزي پژوهش هاي مرتبط با اين حوزه تقويت شود.
